Sjálfbærni

Lykilmarkmið

• Viðskiptavinir fái vörur og þjónustu sem styður við sjálfbæra úrgangsstjórnun og mætir þörfum þeirra og væntingum.

• Stuðla að sjálfbærri nýtingu auðlinda og að verðmæti sem í þeim felast viðhaldist eins lengi og mögulegt er innan hringrásarhagkerfisins.

• Vernda umhverfið, þar með talið að varna því að mengun stafi af starfseminni.

• Tryggja öryggi og heilbrigði fólks sem kemur að starfseminni, svo sem starfsfólks, verktaka og viðskiptavina. Öll komi heil heim.

• Tryggja jafna meðferð einstaklinga sem starfa hjá byggðasamlaginu óháð kyni, kynhneigð, kynþætti, þjóðernisuppruna, aldri, trú eða öðrum samfélagslegum þáttum.

• Innkaup á vöru og þjónustu styðji við stjórnkerfið með hagkvæmni, gagnsæi, ábyrgð og sanngirni að leiðarljósi.

• Við innkaup sé tekið tillit til sjálfbærnisjónarmiða, s.s. gæða-, heilbrigðis-, mannréttinda-, umhverfis-, upplýsingaöryggis- og öryggissjónarmiða.

Stjórnkerfi

Stjórnkerfi SORPU er vottað samkvæmt ISO 9001 gæðastaðlinum, ISO 14001 umhverfisstaðli, ISO 45001 heilbrigðis- og öryggisstaðli og ÍST 85 jafnlaunastaðli. Framleiðsluvara SORPU, vistvæna eldsneytið metan, er vottað með norræna umhverfismerkinu Svaninum og gashreinsistöð SORPU er ATEX-vottuð samkvæmt kröfum í reglugerð um sprengifimt andrúmsloft á vinnustöðum (Atex User Directive).

Vöktun umhverfisþátta

Þýðingarmiklir umhverfisþættir hafa verið skilgreindir fyrir starfsemi SORPU í heild og eru svo nánar útfærðir fyrir hverja starfsstöð ásamt upplýsingum um vöktun og stýringu þeirra. Þannig eru stöðugar umbætur í umhverfis- og gæðamálum tryggðar og lögð áhersla á að lágmarka umhverfisáhrif fyrirtækisins. Niðurstöður umhverfisvöktunar SORPU eru að finna í umhverfisskýrslu fyrirtækisins, hér að neðan.

Umhverfisskýrsla

Móttekið og meðhöndlað magn úrgangs

Árið 2025 var annað árið í starfsemi SORPU þar sem allur blandaður úrgangur frá sorphirðu heimila var sendur til orkuvinnslu með brennslu í Svíþjóð í stað þess að fara í urðun í Álfsnesi. Urðun var því sem næst eingöngu á óvirkum úrgangi og hélst magnið nokkuð svipað milli ára en meira barst af jarðefnum í Álfsnes en árið á undan.

Áfram má sjá aukna flokkun við heimili og birtist það í auknu magni af gler- og málmumbúðum sem berast á grenndarstöðvar. Hins vegar dalar flokkun á matarleifum, plasti og pappír örlítið við heimili miðað við árið á undan og aukið magn berst af blönduðum úrgangi. Áhersla verður því lögð á hvatningu og aðstoð við íbúa um hvernig skuli flokka til að viðhalda megi þeim góða árangri sem náðist við innleiðingu samræmds flokkunarkerfis.

Hér má sjá heildarmagn úrgangs sem fyrirtækið tók við á árinu, samanborið við fyrri ár.

Endurnýtingarhlutfall SORPU

Endurnýtingarhlutfall er sá hluti þess úrgangs sem berst til SORPU sem komið er til endurnotkunar, endurvinnslu eða endurnýtingar. Það er þá úrgangur sem nýtist aftur með einhverjum hætti en fer ekki í förgun.

Rannsóknir

SORPA fylgist náið með allri starfsemi sinni og áhrifum á umhverfið. Auk niðurstaðna efnamælinga á frárennsli og útblæstri, sem birtar eru í umhverfisskýrslu, eru reglulega gerðar greiningar á samsetningu blandaðs úrgangs, sem gefur innsýn í þróun í magni mismunandi tegunda og árangur í flokkun til endurvinnslu.

Rannsókn á samsetningu blandaðs úrgangs frá heimilum er framkvæmd árlega. Rannsókninni er m.a. ætlað að svara kröfum um rekjanleika úrgangs sem fer til urðunar, auk þess að vera liður í þróun aðferða og endurvinnslufarvega. Rannsóknin var fyrst framkvæmd árið 1993 og hefur verið gerð árlega frá árinu 1999. Rannsóknin er framkvæmd í nóvember ár hvert.

Hvernig gekk að flokka?

SORPA vann áfram að því að samræma flokkunarkerfið á höfuðborgarsvæðinu árið 2025, ásamt sveitarfélögunum eigendum sínum, og var athyglin nú á textíl. SORPA tók við meðhöndlun og útflutningi textíls af Rauða krossinum á árinu. Ýmsar áskoranir fylgdu því þar sem mikil óvissa ríkti á mörkuðum eftir að Evrópusambandið setti lagalega skyldu á aðildarríki sín að flokka allan textíl í byrjun ársins. Áhersla var lögð á að koma sem mestu magni af textíl í endursölu hérlendis í gegnum Góða hirðinn, enda er það umhverfislega besta leiðin og jafnframt sú hagkvæmasta. Framundan er að bæta aðstöðu til textílvinnslu en flokkun og vinnsla hans hefur farið fram í bráðabirgðaaðstöðu í Gufunesi.

Þróun í  magntölum einstakrar úrgangsflokka við heimili gefur innsýn í hvernig íbúum gengur að flokka og ekki síður skiptir samsetning blandaðs úrgangs máli, en þar má sjá að enn eru tækifæri til að ná meira af matarleifum, plasti og pappír í betri farveg.

Hér má finna samantekt á magntölum sveitarfélaganna í þessum fjórum úrgangsflokkum sem nú er safnað við heimili og niðurstöður greiningar á samsetningu blandaðs úrgangs.

Samsetning blandaðs úrgangs

Niðurstöður rannsóknar á blönduðum úrgangi árið 2025 leiddu í ljós að enn er hægt að gera betur í flokkun á matarleifum, plasti og pappír, líkt og sjá má í töflunni hér að ofan. Tæplega 30% þess sem enn er hent eru matarleifar, sem ættu betur heima í þar til gerðum flokkunartunnum.

Almennt er þó það sem íbúar setja í matarleifatunnurnar sínar mjög vel flokkað, eða um 97% hreint efni, samkvæmt greiningu á 27 sýnum af flokkuðum matarleifum úr því sem næst öllum sorphirðuhverfum höfuðborgarsvæðisins.

Kolefnisspor

Losun CO₂ ígilda í tonnum vegna starfsemi SORPU

Losun vegna urðunar í Álfsnesi

Losun vegna urðunar er metin af umhverfisráðgjafafyrirtækinu Resource samkvæmt líkani milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál (IPCC). Útblástur gróðurhúsalofttegunda er áætlaður út frá gögnum SORPU um magn og samsetningu úrgangs sem farið hefur til urðunar í Álfsnesi frá upphafi og að teknu tilliti til endurheimtar metans. Einnig er stuðst við 7. útgáfu loftslagsstuðla Umhverfis- og orkustofnunar sem birt var í desember 2025.

Metan byrjar venjulega að myndast einu til tveimur árum eftir að úrgangur hefur verið urðaður. Urðunarstaðurinn getur náð metan fasanum á sex mánuðum til 5 árum en metanmyndunin getur varað í nokkur ár og jafnvel áratugi. Árangur þess að hætta að urða lífrænan úrgang sést því fyrst fyrir alvöru að nokkrum árum liðnum.